Công nghệ phục vụ con người: bảo vệ khuôn mặt và tiếng nói của mỗi nhân vị

CÔNG NGHỆ PHỤC VỤ CON NGƯỜI: BẢO VỆ KHUÔN MẶT VÀ TIẾNG NÓI CỦA MỖI NHÂN VỊ

Trong Sứ điệp nhân Ngày Thế giới Truyền thông Xã hội lần thứ 60, Đức Giáo hoàng Lêô XIV khẳng định rằng mọi tiến bộ công nghệ, đặc biệt trong lĩnh vực trí tuệ nhân tạo, cần luôn quy hướng về việc phục vụ con người và bảo vệ phẩm giá con người. Ngài nhấn mạnh rằng các phương tiện ấy không được phép thay thế con người hay làm lu mờ khuôn mặt và giọng nói cụ thể của mỗi người.

Tu sĩ Linh mục Phêrô Nguyễn Văn Dũng, OFM

Khuôn mặt và giọng nói, nơi in đậm hình ảnh Thiên Chúa

Mở đầu Sứ điệp cho Ngày Thế giới Truyền thông Xã hội sẽ được cử hành vào ngày 17.05.2026, Đức Giáo hoàng Lêô XIV mời gọi chiêm ngắm khuôn mặt và giọng nói như những nét làm nên sự độc nhất nơi từng người. Chính từ đó mà căn tính cá nhân được hình thành và các tương quan nhân loại được xây dựng.

Từ suy tư ban đầu này, ngài dẫn người đọc đi sâu vào mầu nhiệm tạo dựng. Con người không chỉ là một sinh vật giữa muôn loài, nhưng được Thiên Chúa dựng nên theo hình ảnh và giống Ngài, đồng thời được mời gọi sống trong tương quan với Thiên Chúa và với nhau nhờ Ngôi Lời.

Vì thế, khi gìn giữ khuôn mặt và giọng nói cụ thể của con người, chúng ta không đơn thuần bảo vệ dữ liệu cá nhân hay quyền riêng tư. Đúng hơn, chúng ta đang bảo vệ dấu ấn thần linh, bảo vệ “khuôn mặt” của Thiên Chúa đang phản chiếu nơi mỗi nhân vị, đồng thời trân trọng ơn gọi độc nhất vô nhị mà Thiên Chúa dành cho từng người.

Đức Giáo hoàng nhấn mạnh rằng việc bảo vệ khuôn mặt và giọng nói của con người cũng là gìn giữ dấu ấn không thể xóa nhòa của tình yêu Thiên Chúa. Ngài nhắc rằng chúng ta không phải là một loài được ghép lại từ những công thức sinh hóa định sẵn. Trái lại, mỗi người đều mang trong mình một ơn gọi độc đáo và không thể thay thế, được hình thành từ chính kinh nghiệm sống riêng và được biểu lộ qua các tương quan với tha nhân.

Thách đố của công nghệ số, không chỉ là vấn đề kỹ thuật

Từ nền tảng này, Đức Giáo hoàng tiếp tục nhận định về những thách đố do công nghệ hiện nay đặt ra. Ngài cảnh báo rằng các công nghệ kỹ thuật số, nhất là những hệ thống trí tuệ nhân tạo có khả năng mô phỏng khuôn mặt, giọng nói và cảm xúc, đang đứng trước nguy cơ làm biến dạng những chiều kích rất căn bản của truyền thông giữa người với người và của đời sống cộng đoàn.

Theo Đức Giáo hoàng, đây không còn là một vấn đề thuần túy kỹ thuật, nhưng trước hết là một vấn đề nhân học và luân lý. Điều quan trọng là phải bảo vệ căn tính con người, bảo vệ sự thật của các mối tương quan và bảo vệ trách nhiệm cá vị khi sử dụng những phương tiện truyền thông.

Trong viễn tượng đó, ngài cũng đề cập đến cách vận hành của các thuật toán trên mạng xã hội, vốn thường ưu tiên những phản ứng nhanh và nặng cảm xúc hơn là suy tư chín chắn. Vì thế, khả năng lắng nghe, phân định và tư duy phê phán dần dần bị suy yếu, trong khi sự chia rẽ và cực đoan trong xã hội lại gia tăng.

Đức Giáo hoàng nhận xét rằng khi người ta bị cuốn vào những “bong bóng” của sự đồng thuận dễ dãi và những cơn phẫn nộ bộc phát, thì chính khả năng suy nghĩ độc lập và đối thoại bình tĩnh cũng bị tổn thương. Bên cạnh đó, sự lệ thuộc ngày càng lớn vào trí tuệ nhân tạo trong việc tìm kiếm thông tin, sáng tạo nội dung và đưa ra quyết định rất dễ làm xói mòn khả năng phân tích, làm nghèo trí tưởng tượng và làm yếu đi ý thức trách nhiệm cá nhân. Trong khi đó, chính những yếu tố này lại là nền tảng của đời sống luân lý và đời sống Kitô hữu.

Lằn ranh mong manh giữa thực tại và mô phỏng

Tiếp đến, Sứ điệp mời gọi chú ý đến một thực tế quen thuộc nhưng mang nhiều hệ lụy mục vụ. Trong môi trường kỹ thuật số, ranh giới giữa cái thật và cái giả, giữa thực tại và mô phỏng, ngày càng trở nên mong manh.

Ngày nay, các tác nhân tự động và các hệ thống đối thoại được lập trình sẵn, cũng như những hình ảnh và giọng nói do trí tuệ nhân tạo tạo ra, có thể âm thầm can thiệp vào những cuộc tranh luận công cộng, tác động lên dư luận và định hướng các chọn lựa rất cá nhân. Không chỉ dừng lại ở đó, chúng còn có khả năng chi phối các phản ứng cảm xúc và những tương tác hằng ngày giữa con người với nhau.

Đức Giáo hoàng cảnh giác rằng khi những cơ chế này không được soi dẫn bởi một nền nhân học lành mạnh và các tiêu chuẩn luân lý rõ ràng, chúng không chỉ ảnh hưởng đến từng cá nhân, mà còn có thể làm biến đổi các môi trường văn hóa, tác động lên đời sống xã hội và cả sinh hoạt cộng đoàn.

Ba định hướng căn bản: trách nhiệm, cộng tác và giáo dục

Để giúp Giáo hội và xã hội đối diện với những thách đố mới này, Đức Giáo hoàng đề nghị ba định hướng căn bản gắn kết với nhau, đó là trách nhiệm, cộng tác và giáo dục.

Trước hết là trách nhiệm của các nhà phát triển công nghệ. Họ không chỉ được mời gọi tìm kiếm hiệu quả hay lợi nhuận, mà còn phải tôn trọng phẩm giá con người, bảo đảm sự minh bạch và phục vụ công ích. Kế đến là trách nhiệm của các nhà hoạch định chính sách và nhà lập pháp trong việc xây dựng một khuôn khổ pháp lý bảo vệ con người, đặc biệt là những người dễ bị tổn thương.

Bên cạnh đó, những người làm việc trong lĩnh vực truyền thông, văn hóa, nghệ thuật và giáo dục cũng được kêu gọi góp phần bảo đảm tính chân thật và trong sáng của thông tin, đồng thời cổ võ tinh thần phân định và trách nhiệm trong việc sử dụng các phương tiện kỹ thuật số.

Đức Giáo hoàng nhấn mạnh rằng nhiệm vụ của chúng ta không phải là chặn đứng mọi đổi mới kỹ thuật số, nhưng là hướng dẫn và đồng hành với các tiến bộ này trong sự tỉnh thức về tính hai mặt của chúng. Mỗi người được mời gọi cất tiếng để bênh vực con người, để rồi có thể thực sự sử dụng các công cụ kỹ thuật số như những trợ thủ, chứ không phải như những sức mạnh đe dọa nhân phẩm.

Ngài cũng khẳng định rằng không một lĩnh vực nào có thể tự mình đương đầu với thách đố trong việc điều hướng các đổi mới kỹ thuật số và việc quản trị trí tuệ nhân tạo. Do đó, rất cần những cơ chế bảo vệ chung và những sáng kiến cộng tác rộng rãi. Tất cả các bên liên quan, từ ngành công nghệ, giới lập pháp, các công ty sáng tạo, giới học thuật cho đến giới nghệ sĩ, nhà báo và nhà giáo dục, đều cần được huy động để cùng xây dựng và thực thi một nền công dân kỹ thuật số vừa có hiểu biết, vừa có trách nhiệm.

“Biết chữ kỹ thuật số”, một nhu cầu mới trong mục vụ

Từ đây, Sứ điệp mở ra một định hướng cụ thể cho hành trình mục vụ hôm nay. Đức Giáo hoàng nhấn mạnh tầm quan trọng của việc giáo dục về truyền thông, về thông tin và về trí tuệ nhân tạo. Việc giáo dục này không chỉ dừng lại ở việc trang bị kỹ năng, mà còn là một lộ trình nhân bản và thiêng liêng giúp con người bảo vệ căn tính, gìn giữ tự do nội tâm và trung thành với sự thật trong các mối tương quan.

Để làm rõ điều đó, ngài gợi lại kinh nghiệm của cuộc cách mạng công nghiệp. Vào thời điểm ấy, con người cần được học đọc, học viết để có thể tham gia vào đời sống xã hội mới đang hình thành. Ngày nay, trong bối cảnh cuộc cách mạng kỹ thuật số, con người lại cần một dạng “biết chữ” mới, đó là biết chữ kỹ thuật số, đi đôi với một nền giáo dục nhân văn và văn hóa vững vàng.

Nhờ đó, chúng ta có thể hiểu được cách thức các thuật toán đang định hình cái nhìn về thực tại, nhận ra những dạng thiên lệch trong trí tuệ nhân tạo, nắm bắt được các cơ chế làm cho một số nội dung xuất hiện thường xuyên trong bảng tin mỗi ngày, cũng như nhận biết các nguyên tắc và mô hình kinh tế đằng sau nền kinh tế trí tuệ nhân tạo và những biến đổi mà nó có thể mang lại.

Trên nền tảng này, Đức Giáo hoàng mời gọi toàn thể Giáo hội, từ các giáo xứ, trường học Công giáo, các dòng tu, đến các phong trào giới trẻ và các nhóm mục vụ, cùng xây dựng những chương trình giáo dục truyền thông và kỹ thuật số. Mục tiêu là giúp các tín hữu sử dụng phương tiện truyền thông như những môn đệ và thừa sai, vừa sáng tạo, vừa trung thực, lại vừa biết giữ lấy chiều sâu chiêm niệm và tinh thần phục vụ.

Trở về với khuôn mặt và giọng nói, giữ nhân tính giữa thời đại số

Kết thúc Sứ điệp, Đức Giáo hoàng Lêô XIV trở lại với hình ảnh ban đầu là khuôn mặt và giọng nói cụ thể của con người. Qua đó, ngài nhắc rằng trong mọi hình thức đổi mới công nghệ, Giáo hội luôn được mời gọi làm chứng cho một sự thật đơn sơ mà sâu xa. Truyền thông đích thực luôn bắt nguồn từ những con người cụ thể, với khuôn mặt, tên gọi, lịch sử đời mình và ơn gọi riêng mà Thiên Chúa trao phó.

Ngài khẳng định rằng chúng ta thực sự cần những khuôn mặt và giọng nói lên tiếng cho con người một cách rõ ràng và chân thành. Đồng thời, chúng ta cũng cần biết trân quý hồng ân truyền thông như một trong những chiều kích sâu xa nhất của nhân tính, để rồi mọi đổi mới công nghệ đều được quy hướng về việc phục vụ hồng ân ấy.

Sứ điệp này vì thế trở thành một lời mời gọi đặc biệt dành cho các tín hữu, nhất là những ai đang hiện diện và hoạt động trong môi trường truyền thông kỹ thuật số. Mỗi người được khích lệ can đảm sử dụng công nghệ như khí cụ phục vụ Tin Mừng, bảo vệ phẩm giá con người và xây dựng sự hiệp thông cộng đoàn. Nhờ đó, giữa một thế giới tràn ngập hình ảnh ảo và tiếng nói nhân tạo, khuôn mặt và tiếng nói sống động của con người vẫn có thể tiếp tục phản chiếu dung nhan và Lời của Thiên Chúa là Tình Yêu.

Đọc nội dung chi tiết Anh ngữ của văn kiện tại đây (60th World Communications Day 2026)

Đọc nội dung chi tiết Việt ngữ của văn kiện tại đây (Sứ điệp 2026 của Đức Thánh Cha Lêô XIV về Trí Tuệ Nhân Tạo: Gìn giữ tiếng nói và khuôn mặt như dấu chỉ nhân tính)